“Hayallerin de bir bedeli var”

“Herkes kendi hayalini aramak için birçok şeyden vazgeçmeye hazır olmalı. Sadece yazarak yaşamak için gereken özgüvenden yoksundum. Yazarak para kazanmak bana uzun zaman imkânsız gibi geldi.”
Paulo Coelho tüm dünyada olduğu gibi -uzun bir süreden beri- Türkiye’de de bir okuyucu kitlesi edindi. Bu kitle, Coelho’nun her kitabını merakla bekliyor. Coelho, kendisini sevenleri çok bekletmedi ve Portobello Cadısı adlı romanıyla okurlarının huzurunda... Yazar bu kitapta, hayatın gerçek anlamını bulmak uğruna yüksek bir bedel ödemeyi göze alan sıradışı bir kadının hikâyesini, onu tanıyanların ağzından anlatıyor.

Alıştığımız türden bir roman yazmak yerine neden Athena’nın hikâyesini farklı kişilerin ağzından anlatmaya karar verdiniz?

Hayallerinin peşinden giden insanların, çevrelerindeki kişiler tarafından çok farklı algılandıklarına inanıyorum. Athena’nın hikâyesini klasik roman kalıplarını kullanarak anlatmak benim için hiç sorun olmazdı. Fakat ben, bu kadar çok şeyi riske atan bir kadının portresini, onunla ilişkisi olan başka insanların bakış açısından yola çıkarak çizmek istedim. Bu insanların her birinin onunla ilgili yorumlarının arka planında, kendi deneyimleri ve yaşam biçimleri var. Athena’ya âşık olan adam, Athena’nın öğrencisi olan kız, ustası olan kadın, yoluna çıkan diğer ustalar; hepsi de bu gizemli kadını yansıtıyor ve bunu yaparken, kendileri hakkında da düşünmüş oluyorlar.

Portobello Cadısı’nın mesajı nedir?

Bir kitap, tek bir mesaja indirgenemeyecek kadar karmaşık bir şeydir. Ama bu kitabın temel meselesini soruyorsanız, hayatının anlamını arayan sıradan bir insanın varlığının farklı yönlerine ışık tutmak diyebilirim.

Kitabın başkarakteri olan Athena nasıl bir yol izliyor?

Çocukluğunun ilk yılları travmalarla geçen Athena, daha sonra en iyi şekilde yetiştiriliyor ve ne istemediğini bilen, ama ne istediğini henüz tam olarak bilemeyen bir kadın haline geliyor. Kendi yolunda adım adım ilerliyor, hayaline ve hayatının anlamına adım adım yaklaşıyor. Anne oluyor, bir çocuk yetiştiriyor; fakat bütün bunlar onun hayalinin peşinden gitmesine engel olmuyor. İnsanlardan sık sık duyduğum bir şey var: Bir çocuk ya da bir eş sahibi olmanın, kişinin kendi hayalini gerçekleştirmesini zorlaştırdığını söylüyorlar. Fakat ben, sizi seven birinin; mesela eş, anne baba ya da çocukların aynı zamanda daima destekleyeceğinden eminim; aslında başka türlü karar vermenin hayatınız için daha iyi olacağını düşünse bile... Sonunda, siz mutlu olduğunuz için o insan da mutlu olacaktır.

Athena neyi arıyor?

Athena’nın arayışı aslında hepimizin arayışıyla aynı. Başlangıçta her şey insana çok net geliyor. Bizi mutsuz eden şeyleri biliyoruz ama bizi neyin mutlu ettiğini söyleyemiyoruz. Bu durumda önce bizi mutsuz eden her şeyle ilişkimizi kesmemiz ve ancak ondan sonra yola çıkmamız gerekiyor. İşaretler yolda gizli; Athena’nın durumunda bu işaret, onu mutlu eden şey. Ardından yavaş yavaş bütün yol aydınlanıyor.

Peki size göre hayatın anlamı nedir?

Aslında her insan, hayatının anlamının ne olduğunu, neyin ona doyum verdiğini bilir. Yaptığı her şeyi büyük bir coşku ve sevgiyle yaptığı zaman bu doyuma yaklaştığını hisseder. Hayatın herkes için geçerli olan bir anlamı yoktur, dünya denilen gezegenin her sakini için farklı bir anlamı vardır. Athena, sevgisini yaşamaya çalışıyor ve bunun için yüksek bir bedel ödüyor şüphesiz. Ama bu sadece onun için değil, onun gibi gündelik hayata yepyeni bir bakış açısıyla yaklaşan bütün insanlar için geçerli. Böyle bir sürü insan var ve hepsi de yeni yaşam biçimleri için yüksek bir bedel ödüyorlar. İnsanın, hayallerini inkâr ederse daha rahat, daha güvenli bir hayat seçmiş olacağını düşünenler olabilir. Fakat bu doğru değil. Başlangıçta, hiçbir bedel ödemek gerekmiyormuş gibi görünür ama hayatın sonunda, hayallerini gerçekleştirmemiş olanın içi acıyla dolacaktır. Bununla birlikte, hayallerini gerçekleştirenler de hiç durmadan mücadele etmek zorunda kalmak gibi bir bedel öderler. Bunun anlamı, onların zafer ve mutluluk, yenilgi ve üzüntü anlarının daha büyük bir gerçeğin parçası olduğunu anlamalarıdır. Işığın savaşçısı bunu görür ama kendini hiçbir zaman bir kurban, yaşadıklarından pişmanlık duyan biri gibi hissetmez. Belki zor dönemler geçirir ama o dönemlerin içinde takılıp kalmaz. İster hayallerini gerçekleştir, ister onlardan vazgeç; her ikisinin de bir bedeli vardır. Ben, insanın hayallerini gerçekleştirerek bedel ödemesinin daha iyi olduğunu düşünüyorum, çünkü hayat o zaman çok daha ilginç hale geliyor.

Athena, hayalini aramak uğruna her şeyden vazgeçiyor. Sizce bu doğru mu?

Bence herkes kendi hayalini aramak için birçok şeyden vazgeçmeye hazır olmalı. Ben , başlangıçta kendi hayaline inanmayanlara bir örneğim: Yazar olma hayalimi gerçekleştirmek, sadece yazarak yaşamak için gereken özgüvenden yoksundum. Yazmak ve para kazanmak benim için uzun zaman bir araya getirilemeyecek iki eylemdi. Ancak yavaş yavaş anladım ki, eğer ikisini yan yana götürmeye devam edersem, daima bana maddi güvence sağlayan işlere öncelik vereceğim, bana mutluluk verenlere değil. Yirmi yıldan sonra, her şeyi birden riske atmaya karar verdim. Hiçbir risk almayan, varması gereken yere hiçbir zaman varamaz. Hayat, sonucunu bilmediğimiz bir bahistir. Ama günlerin anlam ve mutlulukla doluysa, kazanmışsın demektir. Oysa toplumsal kabul gördüysen ama yaptığın iş sana mutluluk vermiyorsa ve o işin hiçbir anlamı olmadığını düşünüyorsan, bu, kaybettiğini gösterir.

Sizce edebiyat dünyayı değiştirebilir mi?

Dünyayı okur değiştirebilir, edebiyat değil.

Günümüzde sanatın anlamı nedir?

İnsanların politik, ekonomik, dini olarak bir platformda buluşamadıkları, sınırların gittikçe kalınlaştığı, dünyada kutuplaşma ve köktencilik eğiliminin arttığı bir çağda sanat, kültürlerin birbirini anlamasını mümkün kılan tek sağlam köprü. Komşularımın politik ve dini sistemini kavramam belki zor olabilir ama onların tarihini, müziğini, balesini, resmini her zaman için anlayabilirim ve bu köprü var olduğu sürece, diyalog kurma imkânı da var olacaktır.

Bugüne kadar dünya çapında 100 milyon kitabınız satıldı. Yeni romanınızın, okurlarınızın hoşuna gitmeyeceğine dair bir korkuya kapıldınız mı hiç?

Birincisi, her kitap benim için yeni bir meydan okumadır. Her zaman söylediğim gibi; asıl önemlisi, insanın bir hayalinin olması. Öyle ki bu, bir hayalin gerçekleştiğini görmekten daha önemli. Benim hayalim yazar olmaktı; dolayısıyla işim, yeni kitaplar yazmak ve geçmişteki başarılara yaslanıp kalmamak. Bu meydan okumayı seviyorum. İkincisi, ben kendimi daha iyi anlamak için yazıyorum ve bunu yaparken, ruhumla ilişki kurmaya çalışıyorum. Ardından bilgisayarın başına oturduğum anda, kendi kendime sorduğum bir dizi soru birdenbire ekranda belirmiş gibi oluyor. Neyse ki kendi kendim için hâlâ bir muammayım. Bu sayede, ne kendimden memnun olmak için çabalıyorum, ne de düşündüklerimden korkuyorum. Kalbimin göstermek istediği şeyi göstermeye çalışmam gerekiyor; bunu gören tek kişi ben olsam bile. Ancak ondan sonra okur kitabı, sorular sormasına yardımcı olan bir katalizör olarak görebilir. O sorular cevapsız da kalabilir. Birçok okurumun kitaplarımda cevapları aramadıklarını biliyorum, çünkü cevapları bulmak kolaydır. Onlar, iyi sorular arıyorlar; yazmak için masa başına oturduğumda benim sorduğum soruları...